Minionej zimy 47 razy skoczek został zdyskwalifikowany w Pucharze Świata. Przy wielu z tych przypadków wracało to samo pytanie: czy wszyscy są kontrolowani tak samo? Wiele osób związanych ze środowiskiem, w tym Adam Małysz, przekonywało, że nie. Słoweńcy w ubiegłym sezonie twierdzili wręcz, że to ich sprawdzano najczęściej, a inni mogli sobie pozwolić na więcej. Zdania te oparte są jednak głównie na wrażeniach. Zamiast dokładać kolejną opinię, warto spojrzeć na twarde dane. Kogo naprawdę łapią kontrolerzy?
Kto wypada z konkursów?
Te 47 przypadków dotyczy 39 zawodników z 19 reprezentacji. Na czele są Kazachowie z siedmioma wykluczeniami, za nimi Finowie i Słoweńcy z pięcioma oraz Norwegowie z czterema. Po trzy mają Włochy, Rumunia, Japonia oraz Turcja w osobie Fatiha Ardy Ipcioglu. Austria i Polska mają po jednym. Co ciekawe, Niemcy żadnego.
Te same kraje wracają też poza Pucharem Świata. Moim zdaniem to wygląda na problem konkretnych kadr z przygotowaniem sprzętu, a nie na pech czy uprzedzenie kontrolera. Podobnie widzi to sam Ipcioglu. Podczas igrzysk mówił, że skoki stają się sportem, w którym detale sprzętowe zamieniają się w duże przewagi, a Turcja, jako nowa w tej dyscyplinie, potrzebowałaby za sobą dużo większego zespołu.
Na tym tle warto pochwalić reprezentację Polski. Jedyne wykluczenie w Pucharze Świata, Pawła Wąska w Innsbrucku, dotyczyło fluoru w smarze na nartach, a nie kombinezonu czy butów. Latem też obyło się bez wpadek. Pod względem trzymania się przepisów polski sztab wykonał więc bardzo dobrą robotę. Możliwe jednak, że ma to swoją cenę. Kombinezon uszyty z zapasem rzadziej wpada przy kontroli, ale też daje mniej w powietrzu. Gorazd Pogorelcnik ze słoweńskiej federacji mówił wprost, że niektóre kadry wolą zostawić sobie kilka milimetrów zapasu, a Małysz przyznawał zimą, że Polacy odstają sprzętowo od najlepszych. Jedno może się wiązać z drugim.
Na drugim biegunie są wspomniani już Kazachowie. Od ubiegłego sezonu druga dyskwalifikacja oznacza czerwoną kartkę i pauzę w dwóch kolejnych konkursach. Kadra z Kazachstanu przekonała się o tym aż trzy razy. Ilya Mizernykh zobaczył czerwoną kartkę podczas Turnieju Czterech Skoczni, bo jego kombinezon był o 2 mm za krótki. Opuścił przez to finał Turnieju i Zakopane. Nikita Devyatkin pierwszą żółtą kartkę dostał w Lahti, gdzie przez nieprzepisowy krok kombinezonu nie dopuszczono go do startu, a czerwoną dwa tygodnie później w Pucharze Kontynentalnym w Zakopanem. Trzecią czerwoną kartkę dostał Nurshat Tursunzhanov w konkursie duetów w Lahti, a ponieważ były to zawody drużynowe, wykluczono cały kazachski zespół.
Po czerwonej kartce Mizernykha trener Kazachów Pavel Vasiliev zapowiadał, że najważniejszą częścią przygotowań do igrzysk będzie dopasowanie kombinezonów i nart do norm, żeby uniknąć dyskwalifikacji. Na igrzyskach się to udało, ale po nich znowu Kazachowie znów zaczęli wypadać. Moim zdaniem sama świadomość problemu nie wystarcza, jeśli brakuje ludzi, wiedzy i środków, żeby trzymać sprzęt tuż przy granicy przepisów.
Co pokazują raporty z kontroli?
Latem 2025 roku Sandro Pertile zapowiadał publiczne raporty kontrolerów, które miały pokazywać cały proces kontroli sprzętu. Dla męskiego Pucharu Świata dostępne jest tylko 15 takich raportów, wszystkie z końcówki zeszłego sezonu. Dotyczą one wybranych kwalifikacji lub konkursów od lotów w Kulm do Planicy. Każdy podaje liczbę skoków, liczbę kontroli w każdej reprezentacji i nałożone sankcje. Pełne statystyki kontroli z całego sezonu istnieją, tylko nie są publiczne. Kadry dostają je od FIS na spotkaniu po sezonie. Pogorelcnik przyznawał w marcu, że do tego spotkania sam nie ma pełnego zestawienia.
W tych 15 sesjach przeprowadzono 388 kontroli przy 986 skokach. Skończyły się czterema dyskwalifikacjami za sprzęt, czyli mniej więcej jedną na sto kontroli. Według dostępnych raportów Austria, Norwegia, Słowenia, Niemcy, Szwajcaria i Polska przeszły łącznie 269 kontroli bez ani jednej dyskwalifikacji sprzętowej. Wpadki przypadły na Kazachstan, Estonię i dwie na Japonię.
Ciekawe jest też to, kogo sprawdzano najczęściej. Często można spotkać się z przekonaniem, że Austriaków kontroluje się mniej niż innych. Tymczasem w tych raportach mieli najwięcej kontroli ze wszystkich – 80. Dalej byli Norwegowie (54), Japończycy (51) i Słoweńcy (48), a Polacy mieli ich 23. Oczywiście Austriacy wystawiali wielu zawodników, z których wszyscy lub prawie wszyscy awansowali do finałowej serii, więc mieli więcej okazji, żeby trafić do kontroli. Pogorelcnik, już po otrzymaniu danych z całej zimy, podał kolejność najczęściej kontrolowanych kadr: Japonia, Austria, Słowenia. Wycinek z końcówki zimy nie oddaje więc obrazu całego sezonu.
Czy kontrolerzy boją się czołówki?
Gdyby tak było, w bazie nie byłoby wielkich nazwisk. Tymczasem wypadali m.in. Domen Prevc, Ryoyu Kobayashi, Ren Nikaido, Stefan Kraft, Anze Lanisek i dwukrotnie Timi Zajc. Prevc stracił w Lahti zwycięstwo, które byłoby jego siódmym z rzędu.
Trzy z tych przypadków dotyczyły nart za długich w stosunku do wagi zawodnika, czyli parametru, który rozstrzyga waga i miarka, a nie oko kontrolera. Przy kombinezonie jest inaczej. Kontroler sprzętu FIS Mathias Hafele opisywał, że najpierw ocenia strój na oko, a po miarkę sięga dopiero przy podejrzeniu nieprawidłowości. Zostaje więc sporo miejsca na ludzką ocenę.
Dziurawa przejrzystość
Sam wybór do kontroli nie jest żadną tajemnicą. Przepisy FIS mówią, że kontrola jest wyrywkowa, a naturalne jest też, że kontroler sięga po tych, których strój już na oko budzi wątpliwości. Do tego dochodzi praktyka, o której mówiła Agnieszka Baczkowska, polska kontrolerka sprzętu FIS: zawodnik zdyskwalifikowany prawie zawsze z urzędu szedł do kontroli w kolejnym konkursie, żeby sprawdzić, czy poprawił błąd.
Z raportów nie da się jednak tego sprawdzić. Wiadomo z nich, kto został zdyskwalifikowany (co i tak wiadomo z wyników), ale nie wiadomo, kogo dokładnie kontrolowano, bo podają tylko liczbę kontroli na reprezentację. Nie da się więc policzyć, ile razy sprawdzano Prevca, a ile innych zawodników z czołówki, ani czy zdyskwalifikowani rzeczywiście byli potem kontrolowani częściej.
A to ma znaczenie, bo margines błędu jest dziś minimalny. Prevc stracił zwycięstwo w Lahti przez 100 gramów, tymczasem Pogorelcnik wyliczał, że samo wyjście do toalety na górze skoczni to nawet 300 gramów, a waga ma błąd pomiaru rzędu 50–100 gramów. Kombinezon potrafi z kolei skurczyć się o kilka milimetrów przy większej wilgotności. Trener Słoweńców Robert Hrgota stwierdził w maju, że przy kombinezonach mógłby zdyskwalifikować wszystkich 50 zawodników z listy startowej. Brzmi to jak przesada. W dostępnych raportach na 388 kontroli przypadły tylko cztery dyskwalifikacje za sprzęt, więc większość zawodników mieściła się w normie. Tyle że te nieliczne wpadki dotyczyły głównie drobiazgów: 100 gramów albo kilku milimetrów, które według Pogorelcnika nie wpływają znacznie na odległość. Przy takim marginesie każda dodatkowa kontrola to dodatkowa szansa, że wyjdzie akurat taki drobiazg. Kto jest sprawdzany częściej, ten częściej ryzykuje wpadkę.
Same raporty trzeba też czytać ostrożnie, bo nie obejmują nawet wszystkich zawodów z końcówki sezonu. Od Kulm do Planicy doszło do 12 dyskwalifikacji, a w sesjach z raportem zapisano tylko pięć. Pozostałe siedem, w tym dyskwalifikacja Prevca w Lahti, wydarzyło się w kwalifikacjach i konkursach, z których raportu po prostu nie opublikowano.
Nawet tam, gdzie raport jest, bywa przygotowany niedbale. W dokumencie z Vikersund z 21 marca widnieje jedna dyskwalifikacja, ale rubryka sankcji jest pusta. Dopiero z protokołu wyników można się dowiedzieć, że chodziło o Ryoyu Kobayashiego i narty dłuższe o centymetr. FIS obiecywał przejrzystość, a nie dość, że opublikował tylko 15 raportów, to w jednym z nich nie potrafił nawet wpisać, kogo i za co zdyskwalifikował. Trudno traktować te dokumenty poważnie.
Jak to naprawić?
Moim zdaniem FIS musi pokazać, że wszystkich kontroluje według tych samych zasad. Pomysłów jest kilka. Część dotyczy jawności, część samego pomiaru, a część mniejszych reprezentacji, które wpadają najczęściej.
- Raport z każdych zawodów. Skoro da się go przygotować dla 15 sesji, nie ma powodu, żeby brakowało go akurat tam, gdzie wypadał lider Pucharu Świata. Do tego FIS powinien publikować zestawienie z całego sezonu, które federacje i tak dostają po zimie. Te dane już istnieją, wystarczy je opublikować.
- Informacja o kontroli w transmisji. Podczas zawodów jesteśmy informowani o dyskwalifikacji zawodnika oraz jej powodach. Można pójść krok dalej i przy każdym zawodniku, który trafił do kontenera, wyświetlać krótką informację, że był kontrolowany. Pojawiałaby się z kilkuminutowym opóźnieniem, ale kibic na bieżąco widziałby, kogo sprawdzono. Zarzut, że kontrolerzy patrzą tylko na wybranych, trudno byłoby wtedy powtarzać bez pokrycia.
- Pełna kontrola przed skokiem. Pogorelcnik proponował, żeby dokładniejsze kontrole przeprowadzać na górze skoczni. Wtedy nie zdarzałoby się, że ktoś wygrywa konkurs, a kwadrans później traci zwycięstwo. Zawodnik z nieprzepisowym sprzętem po prostu nie oddałby skoku. Nie da się tego zrobić przy każdym zawodniku bez wydłużania zawodów, a kontrola po skoku nadal byłaby potrzebna. Ale przy czołówce, która i tak jest sprawdzana najczęściej, byłoby to wykonalne.
- Waga z marginesem błędu. Skoro według Pogorelcnika waga może się mylić o 50–100 gramów, a w Lahti kontrolerzy musieli sprawdzać jej wypoziomowanie i włączać ją ponownie, to dyskwalifikacja za 100 gramów jest na granicy błędu pomiaru. Rozwiązaniem byłaby oficjalna tolerancja, podobna do tej, którą stosuje się przy fotoradarach.
- Kary na miarę przewinienia. Dziś za kombinezon za duży o 6 cm i za krok poza normą o 2 mm grozi ta sama żółta kartka. Można rozważyć ostrzeżenie przy minimalnych przekroczeniach i dyskwalifikację dopiero powyżej ustalonego progu. Ryzyko jest jednak oczywiste: zawodnicy zaczęliby celować dokładnie w ten próg.
- Pomoc zamiast samych kar. Skoro mniejsze kadry wpadają głównie przez przygotowanie sprzętu, więcej dadzą im narzędzia niż kartki. FIS już przed zeszłym sezonem organizował szkolenia z Hafelem dla reprezentacji. Szkolenia to jednak za mało, jeśli brakuje podstawowej wiedzy o samym materiale. Słoweńcy zwracali uwagę, że ani producenci, ani FIS nie przekazują danych o tym, jak materiał zachowuje się przy różnej temperaturze i wilgotności, więc musieli badać to sami. Jeśli nawet jedna z najmocniejszych kadr musi to robić na własną rękę, mniejsze reprezentacje nie mają na to szans. Dlatego takie dane powinny być wspólne dla wszystkich.
Podsumowanie
Odpowiedź na pytanie z tytułu jest mniej sensacyjna, niż chcieliby niektórzy kibice. Kontrolerzy łapią przede wszystkim tych, którzy nie radzą sobie ze sprzętem, a nie tych, na których się uwzięli. Tyle że FIS sam utrudnia przekonanie do tego kogokolwiek. Obiecał przejrzystość, a dał kilkanaście niepełnych tabel. Moim zdaniem najwięcej zmieniłyby dwie proste rzeczy: dobrze przygotowany raport z każdych zawodów oraz informacja o kontrolach w trakcie konkursów. Wtedy o równości kontroli można by wreszcie dyskutować na podstawie danych, a nie wrażeń.










