Subiektywnie o skokach

Bądź na bieżąco ze światem skoków

Prędkość vs wybicie. Od czego bardziej zależy długość skoku?

fot. Kai Taller/Arena Akcji

W skokach narciarskich każdy kilometr na godzinę może mieć znaczenie, a ułamki sekund podczas wybicia potrafią przesądzić o powodzeniu całej próby. Co jednak jest ważniejsze: prędkość, z jaką zawodnik dociera do progu, czy sposób, w jaki się z niego odbija? Często mówi się, że na skoczniach normalnych o długości skoku w większym stopniu rozstrzyga jakość wybicia, natomiast wraz ze wzrostem wielkości obiektu coraz większego znaczenia nabierają aerodynamika i umiejętność prowadzenia lotu. Czy jednak badania naukowe potwierdzają tę zależność? I czy rzeczywiście można wskazać, ile metrów daje dodatkowa prędkość, a ile skuteczniejsze odbicie?

Ile można zyskać na najeździe?

Zacznijmy od prędkości, bo argumentów za nią nie brakuje. Fiński biomechanik Mikko Virmavirta wziął pod lupę dwóch skoczków światowej klasy. Na przykładzie skoczni w Lahti sprawdził w symulacji komputerowej, co by się stało, gdyby różniła ich tylko pozycja najazdowa, a wybicie i lot mieli identyczne. Zawodnik, który w pozycji najazdowej stawiał większy opór powietrza, dojeżdżał do progu o niecałe dwa kilometry na godzinę wolniej i lądował prawie 20 metrów bliżej, na 101 zamiast na 120 metrze. W tym konkretnym modelu każdy procent prędkości na progu przekładał się na prawie sześć procent odległości. Przy skoku na 120 metrów to mniej więcej 7 metrów za każdy kilometr na godzinę. Do podobnych wniosków prowadzi analiza olimpijskiego konkursu w Turynie z 2006 roku. Zespół Virmavirty sprawdził wyniki 50 skoczków na normalnej skoczni i szczegółowo przyjrzał się większości ich wybić, szukając tego, co najmocniej wiąże się z odległością. Okazało się, że nie żaden element samego wybicia, tylko oficjalna prędkość najazdowa. Sami autorzy przyznali, że na olimpijskim poziomie bardzo ich to zaskoczyło. Lepsi zawodnicy byli po prostu szybsi, a to oczywiście przede wszystkim kwestia lepszej pozycji najazdowej.

Oczywiście prędkością da się też częściowo nadrobić słabsze wybicie. Każdy kibic widzi to w konkursach kobiet czy kombinacji norweskiej. Żeby osiągać przyzwoite odległości, zawodniczki i kombinatorzy muszą startować z wyższych belek, a więc mieć na progu większą prędkość. Na przykład w konkursie drużyn mieszanych w Lillehammer w zeszłym sezonie najlepsza z kobiet, Nika Prevc, ruszała o siedem belek wyżej niż najlepszy z mężczyzn, Jan Hörl, i miała na progu o 3 km/h więcej. Przy nieco lepszych warunkach skoczyła porównywalnie daleko.

Prędkość ma więc ogromne znaczenie, ale co innego porównywać zawodników różnej klasy, a co innego szeroką czołówkę. Skupmy się zatem na najlepszych, którzy startują zwykle z tej samej belki.

Czy prędkość coś zmienia w czołówce?

Tu obraz się odwraca, co sprawdziłem na wynikach olimpijskiego konkursu na normalnej skoczni w Predazzo. W pierwszej serii większość czołówki startowała tam z tej samej belki, a najszybszego od najwolniejszego dzieliło zaledwie 0,7 km/h. Zdaję sobie sprawę, że na normalnej skoczni prędkości są niższe, a różnice między zawodnikami z natury mniejsze niż na dużej. Według modelu Virmavirty nawet tak mała różnica mogłaby jednak dawać kilka metrów. Tymczasem w tej grupie w Predazzo prędkość praktycznie nie wiązała się z odległością. Co ciekawe, podobne wyniki uzyskał sam Virmavirta, kiedy razem ze współpracownikiem przeanalizował skoki z tej samej belki w kilku konkursach Pucharu Świata 2020/21. Podobnie było na mistrzostwach świata w Libercu w 2009 roku. Czescy badacze porównali tam dziesięć najdłuższych skoków konkursu z dziesięcioma przeciętnymi i okazało się, że obie grupy dojeżdżały do progu średnio z dokładnie taką samą prędkością, choć dzieliło je prawie 15 metrów.

Wydaje się, że wniosek jest zatem prosty. Zawodnicy z czołówki mają pozycję najazdową w miarę dopracowaną, a ich prędkości są tak zbliżone, że te kilka dziesiątych km/h nie wyjaśnia już dużych różnic w odległościach. Wygląda na to, że gdy skoczek znajdzie optymalną dla siebie pozycję i ma prędkość, która nie odstaje od rywali, przewagi musi szukać gdzie indziej. Prędkość potrafi odróżniać dobrych skoczków od słabszych, ale w ścisłej czołówce sam jej pomiar często niewiele nam mówi.

Co rozdziela najlepszych?

Wróćmy na chwilę do symulacji Virmavirty. Fiński badacz sprawdził w niej także, co się stanie, gdy wolniejszy zawodnik dostanie z powrotem swoje prawdziwe, słabsze wybicie. Stracił wtedy kolejne 7 metrów. Słabe wybicie też ma więc swoją cenę. Nie znaczy to jednak, że im mocniej zawodnik się wybije, tym lepiej. Philipp Raimund opowiadał w grudniu 2025 roku w rozmowie z ZDF, że kiedyś na progu „bezlitośnie wystrzeliwał” całą siłę. Dziś wie, że wystarcza mu 80%, a gdy da z siebie za dużo, skok mu nie wychodzi. Prawie to samo mówił po zakończeniu kariery Stefan Hula. Gdy wchodził na skocznię z nastawieniem „wybiję się tak, że rozwalę próg!”, skutek najczęściej był odwrotny.

Dlaczego mocniej nie znaczy dalej? Najprościej tłumaczył to w 2013 roku w RMF24 Piotr Krężałek, biomechanik z krakowskiej AWF współpracujący wtedy z polską kadrą. Zawodnik może wybić się tak, żeby wznieść się jak najwyżej nad zeskok, ale wtedy musi się liczyć z większym oporem powietrza. Może też postawić na ułożenie ciała korzystniejsze aerodynamicznie. To w gruncie rzeczy ten sam spór prędkości z wybiciem, tyle że każdy zawodnik rozstrzyga go sam, na progu. Kąt wyjścia musi przy tym trafić w „stosunkowo wąskie okienko”, które zależy od skoczni i prędkości na progu. Gdy jest za mały, zawodnik walczy z rotacją do przodu. Gdy jest za duży, za bardzo się otwiera, rośnie opór i traci prędkość.

Badania mówią to samo. Wybicie polega przede wszystkim na zmianie kierunku ruchu, i to tak, żeby nie zgubić prędkości z najazdu. W pomiarach z igrzysk w Salt Lake City u najlepszych zawodników większa prędkość skierowana w górę tuż po wybiciu wiązała się z krótszymi skokami. Japońscy badacze sprawdzili z kolei, jak mocno zawodnicy obracają się przy wybiciu do przodu. Najdalej skakali ci, którzy trafiali pośrodku, a zarówno za mała, jak i za duża rotacja szkodziła. Do tego wszystko trzeba zrobić w idealnym momencie, bo przy takiej prędkości na trafienie w próg zostają ułamki sekund.

Na normalnej skoczni to właśnie na progu i tuż za nim rozstrzyga się najwięcej. Mogłoby się więc wydawać, że pojedynek wygrało wybicie. Tyle że im większa skocznia, tym dłużej trwa to, co dzieje się za progiem.

Co zmienia się na dużej skoczni?

Najwięcej wyjaśniają pomiary Norwegów z 2022 roku. Zawodnicy skakali na treningach z odbiornikami GPS, dzięki którym badacze odtworzyli ich lot z dokładnością do kilku centymetrów, na normalnej skoczni w Oslo i dużej w Lillehammer. Na dużej byli w powietrzu średnio o sekundę dłużej i niemal cała ta sekunda przypadała na ustabilizowany lot. Samo przejście od progu do pozycji lotnej trwało na obu skoczniach tyle samo.

Na normalnej skoczni badacze nie znaleźli związku między odległością a jakością lotu (ile siły nośnej daje zawodnikowi powietrze w stosunku do tego, jak mocno go hamuje). Podkreślali tam przede wszystkim znaczenie wybicia i szybkiego przejścia do pozycji lotnej. Na dużej znaczenie dalszego lotu było już znacznie większe. Dobrze wie o tym Domen Prevc, który jeszcze przed konkursem olimpijskim na normalnej skoczni w Predazzo mówił, że nie zyska tam zbyt wiele lotem.

W innym badaniu, również przeprowadzonym w Lillehammer, Norwegowie porównali skoki trzech zawodników. Najlepszy z nich dojeżdżał do progu o około 1 km/h szybciej i skakał średnio o 7–8 metrów dalej od pozostałych. Co więcej, pod koniec lotu potrafił nawet zwiększać prędkość poziomą. Próba była niewielka, ale pokazuje, że na dużej skoczni liczy się i prędkość, i to, co zawodnik zrobi z nią w powietrzu.

Sama prędkość nie przesądza jednak o odległości. W pierwszej serii olimpijskiego konkursu na dużej skoczni Prevc i Raimund ruszali z tej samej belki i mieli po 93,8 km/h, a mimo to dzieliło ich 7,5 metra. Większość rywali z tej belki była nawet nieco szybsza, a to Prevc zdobył złoto.

W powietrzu działa przy tym ta sama zasada co na progu. W symulacji dla dużej skoczni w Pjongczangu teoretycznie najlepsza pozycja lotna dawała najdłuższy skok, ale wystarczyły drobne błędy, żeby skok skrócił się średnio o kilkanaście metrów. Bezpieczniejsza pozycja wybaczała je znacznie lepiej. Maksimum na papierze nie musi być najlepsze w praktyce. Raimund doszedł do tego samego na progu.

Na mamutach reguła znów się zmienia. W pierwszej serii finału w Planicy 29 marca Prevc i Ren Nikaidō ruszyli z tej samej belki i mieli na progu identyczną prędkość. Prevc poleciał na 240,5 m, Nikaidō na 216 m. Słoweńcy, którzy badali finał Pucharu Świata w Planicy w 2009 roku, też nie znaleźli niemal żadnego związku prędkości z odległością. Na mamucie o odległości decyduje więc przede wszystkim to, co zawodnik zrobi w powietrzu.

Raimund i Prevc pod lupą

Czy to wszystko widać w wynikach? Na mistrzostwach świata w Trondheim w 2025 roku Raimund był 15. na normalnej skoczni i 5. na dużej, a Prevc odpowiednio 18. i 1. W listopadzie ubiegłego roku w Falun Raimund był trzeci na normalnej i poza dziesiątką na dużej, a Prevc odwrotnie: 13. i 3. W Predazzo Raimund zdobył złoto na normalnej, a Prevc na dużej.

Wygląda to na wyraźny wzór. Prevc na każdej z tych trzech imprez był dużo lepszy na dużej skoczni niż na normalnej, a Raimund w Falun i Predazzo błyszczał właśnie na normalnej. Pasuje to zarówno do badań, jak i do tego, co sam Prevc mówił przed konkursem w Predazzo. Raimund wygrywa przede wszystkim wybiciem, a Prevc lotem. Nie znaczy to, że Raimund nie radzi sobie na dużych skoczniach. W Trondheim był na dużej piąty, a pierwsze zwycięstwo w Pucharze Świata odniósł w marcu w Lahti właśnie na dużej (choć po dyskwalifikacji Prevca). A Kacper Tomasiak, o którym przed igrzyskami mówiło się, że świetnie wybija się z progu, przywiózł z Predazzo medale z obu skoczni. Najlepsi potrafią więc łączyć jedno z drugim, ale mocne strony Raimunda i Prevca widać w wynikach jak na dłoni.

Rozstrzygnięcie

Badania w dużej mierze potwierdzają więc to, co od lat mówi się w świecie skoków: na normalnej skoczni więcej rozstrzyga się na progu i tuż za nim, a im większy obiekt, tym więcej można zyskać lub stracić w powietrzu.

Ile metrów daje sama prędkość? To zależy, o kim mówimy. Poniżej czołówki gorsza pozycja najazdowa potrafi kosztować kilometr na godzinę, a to kilka metrów, które potem trudno odrobić. Wśród najlepszych, którzy startują z tej samej belki, różnice prędkości są jednak zwykle tak niewielkie, że same w sobie nie tłumaczą dużych różnic w odległościach.

Z wybiciem jest trudniej, bo jego wpływ na metry najłatwiej pokazać w symulacji. Wiadomo jednak, że najmocniejsze odbicie nie zawsze daje najdłuższy skok. Wygrywa ten, kto na progu zmieni kierunek ruchu, nie gubiąc prędkości, a potem utrzyma ją w powietrzu. Prędkość i wybicie nie są więc rywalami. Dobre wybicie to po prostu takie, które prędkości nie marnuje.

Czego nie wiemy? FIS nie podaje w oficjalnych wynikach siły wybicia, więc o różnicach między najlepszymi wiemy głównie z osobnych badań, często na małych grupach. A skąd 7,5 metra między Prevcem a Raimundem przy tej samej prędkości? Obstawiam przejście od progu do lotu i sam lot, ale ciężko to udowodnić, bo w grę wchodzi też wiatr.

Mam przy tym jedną prośbę do FIS i realizatorów. Coraz częściej mówi się o tym, żeby skoki brały przykład z Formuły 1. Tam kibic dostaje na ekranie mnóstwo danych, wskaźników i porównań. W skokach z całego najazdu i wybicia dostaje właściwie tylko prędkość na progu i niewiele może z nią zrobić. Co jakiś czas na niektórych skoczniach pojawiają się nowinki z pokazywaniem dodatkowych danych, ale szybko idą w zapomnienie. A szkoda, bo właśnie tu jest spore pole do zabawy i urozmaicenia transmisji. Samo 93,8 km/h niewiele kibicowi mówi, skoro zawodników z tej samej belki dzielą zwykle dziesiąte części kilometra na godzinę. Wystarczyłoby choćby obok pokazywać, o ile zawodnik był szybszy lub wolniejszy od średniej z tej samej belki. To już by dało widzowi jakikolwiek punkt odniesienia.

Subskrybuj
Powiadom o
guest
0 Komentarze
Najstarsze
Najnowsze Najwięcej głosów